ODDZIAŁY NARODOWEGO ZJEDNOCZENIA WOJSKOWEGO I NARODOWYCH SIŁ ZBROJNYCH, KTÓRE DZIAŁAŁY, LUB PRZEPROWADZAŁY SWOJE AKCJE NA TERENIE POWIATU BRODNICKIEGO

Materiał stworzony przez Piotra Grążawskiego
Artykuł pochodzi ze strony www.legendybrodnicy.tnb.pl

Działalność niżej wymienionych oddziałów orientacji narodowej koncentrowała się głównie na samoobronie, zastraszaniu, a czasami na likwidacji szczególnie groźnych funkcjonariuszy UB i aktywistów nowej władzy. Szkolono kadry w nadziei przewrotu, prowadzono działalność wydawniczą.
Ponieważ pomimo prób zalegalizowania działalności Stronnictwa Narodowego, władze „nowej Polski” nie wyraziły na to zgody, osoby o tej orientacji politycznej (bardzo popularnej na Pomorzu przed wojną) zakonspirowały swoją działalność. Wielu zdecydowało się na konkretne uczestnictwo w oddziałach leśnych.

1. Oddział Wiktora Stryjewskiego ps. „Cacko”, do 1947roku. Główna baza na terenie powiatu rypińskiego. Licząca przeciętnie 20 żołnierzy, doskonale uzbrojona grupa, która działała do 1949 roku.

2. Oddział Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”. Jego 40 osobowy oddział działał w trzech powiatach: brodnickim, wąbrzeskim, lipnowskim. Funkcjonował do maja 1946 roku.

3. Oddział „Ruczaja” – Henryka Siwonia, liczący w najlepszym czasie 108 osób czasami zapędzał się za dawną granicę Kongresówki (lasy koło Wapna i Kominów). Głównym terenem jego działania były powiaty: lipnowski, rypiński, wąbrzeski, grudziądzki. Gdy w czerwcu 1946 roku, podczas potyczki z UB poległ Siwoń, zastąpił go Władysław Matyjek ps. „Biały”. Wkrótce wpadł w łapy UB i 5 sierpnia 1946 r Wojskowy Sąd Rejonowy w Bydgoszczy podczas sesji wyjazdowej w Wąbrzeźnie (tzw. pokazówka) skazał Matyjka na karę śmierci.

4. Oddział „Tobiasza”. Licząca ok. 40 żołnierzy grupa działała w latach 1945-46 na szerokim obszarze między województwami: pomorskim, olsztyńskim, warszawskim. Dowódca Czesław Tobiasz poległ w czasie akcji w połowie 1947 roku.

5. Oddział Stanisława Gołaszewskiego „Groma” – równorzędnie – „Opaszki”. Zawiązany jesienią 1945 roku, liczył około 60 osób. Działał w powiatach brodnickim i wąbrzeskim. Rozwiązany na początku 1947 roku.

6. Oddział, a pierwotnie organizacja Aleksandra Mościckiego ps. „Jacek”, działająca na terenie powiatów rypińskiego, brodnickiego, działdowskiego. W jego ramach opoerowało kilka grup zbrojnych, z których najaktywniejszą dowodził Jan Rydzyński ps. „Sokół” (głównie między Lubawą a Nowym Miastem).

7. Oddział Stanisława Balli „Sowy”, „Sokoła Leśnego”. Najwięcej głośnych i skutecznych akcji na terenach powiatu brodnickiego i nowomiejskiego. Po dziś dzień o akcjach tego 60 osobowego oddziału opowiada się wręcz legendy! Częściowo rozbity w połowie 1947 roku – zakończył działalność. Stanisław Balla został aresztowany dopiero pod koniec lat 50. Przeżył kilka lat więzienia.

ODDZIAŁY O „RODOWODZIE” AK-OWSKIM

1. Oddział „Żbika” Longina Zakrzewskiego. Po jego śmierci (zginął w czerwcu 1946 roku) grupa działała jeszcze do wiosny 1947 roku. Pierwotnie oddziałem dowodził Stefan Dzwonkowski ps. „Dzwonek”. 20 – osobowa grupa operowała na terenie powiatu brodnickiego, nowomiejskiego, rypińskiego.